موضوع: سعدی و موسیقی

تاریخ: 1396-06-20

بزرگان‌موسیقی ایران

زندگینامه کلنل# علینقی وزیری
پدر موسیقی نوین ایران


علینقی وزیری در سال ۱۲۶۶در تهران به دنیا آمد. پدرش افسر بود. در قدیم رسم بود که هر کس شغل پدر را پیش می گرفت.
بنابراین، پیش بینی می شد که علینقی وزیری و برادران دیگر هم که جمعاً پنج پسر بودند، وارد خدمت نظام خواهند شد. اما تصادفاً دو تن از آنان هنرمند شدند و سه برادر دیگر خدمت ارتش را پیشه ساختند.
این دو هنرمند، یکی علینقی است و دیگری برادرش کوچکش، حسن علی که ابتدا نواختن سنتور را نزد حسن سنتوری آغاز کرد ولی آن را ادامه نداد و عاشق نقاشی شد و به استاد زمانه، کمال الملک، سر سپرد و دنبال این هنر را گرفت تا به کمال رسید.
محیط خانوادگی وزیری برای آشنایی با موسیقی مساعد بود زیرا دایی مادرش، که پیرمرد دانشمندی بود، مجلس درس داشت و فلسفه و علوم متعارف آن زمان را از جمله موسیقی تدریس می کرد. دایی اش، حسین علی خان قزل ایاغ، ذوقی داشت و تارمی نواخت. مادرش هم به موسیقی وارد بود، ضرب می گرفت و آواز می خواند.
علینقی پانزده ساله بود که اولین مشق های موسیقی را از دایی خویش، حسین علی خان، روی تار فراگرفت. دیری نگذشت که به ساز علاقمند شد و از معلم خود جلو افتاد.
حسینعلی خان می گفت:
وقتی دیدم علینقی با همه این سازها آشنایی دارد، چون به ذوق او پی بردم و دانستم که هرگز کسی نخواهد توانست این همه ساز را خوب بزند، او را تشویق کردم که فقط تار بزند.
او هم نصیحت مرا پذیرفت ولی از ویولن دست برنداشت.
وی اولین درس نت خوانی را از یاور آقاخان، افسر موزیک، آموخت و بعد از اندک مدتی دریافت که دیگر معلمش چیزی در چنته ندارد که به او بیاموزد. سپس وی با کشیشی فرانسوی به نام پرژو آشنا شد که پیانو می نواخت. علینقی از وی خواهش کرد که به وی درس بدهد. کشیش کتابی به وی داد که در اصل دائره المعارفی در باب موسیقی بود.
علینقی با خواندن این کتاب دریافت که علم موسیقی فقط نت خواندن نیست و مباحث دیگری هست که باید نزد استاد فراگرفت.
وی مباحث تئوری و هارمونی را از کشیش آموخت ولی ماموریت کشیش در ایران تمام شد و از ایران خارج شد.
اینجا بود که علینقی تصمیم گرفت برای تکمیل معلومات خویش به اروپابرود.
در،طی این سالها علاوه برتکمیل دانش خود،در نوازندگی تار هم تبحرخاصی پیدا کرد.
به طوریکه علاوه بر فرمهای موسیقی ملی،قادر بود آهنگهای فرنگی راهم باتار بنوازد.
این کار وی درآن زمان نوعی ابتکاروامتیاز محسوب می شد.
تاآن زمان موسیقی ایرانی کاملاً سینه به سینه منتقل وآموخته می شد، ولی علینقی وزیری پس ازآشنایی با آقا حسینقلی (استادبزرگ تار)، به اوپیشنهاد کرد تا ردیف وی را به خط نت بنویسد.
اوهم پذیرفت وعلینقی این کار راطی مدت دو ماه به اتمام رساند.
سپس ردیف میرزا عبدالله رانیز به خط نت تبدیل کرد. وی ازهمان زمان تاواپسین دم حیات خود، در راه اعتلای موسیقی ملی گام برداشت.
به این سبب بایدبه حق، وزیری راپایه گذار موسیقی نودرایران دانست.

یگانه استاد سخن سعدی فرزانه

سعدی و خوش آوازی 
به از روی زیباست آواز خوش..!
که آن(روی زیبا)حظ نفس است
 واین(آواز خوش)قوت روح..!


سعدی و ناخوش آوازی!
چون درآواز آمد آن بربط سُرای
کدخدا را گفتم از بهر خدای
زیبقم در گوش کن تا نشنوم
یا درم‌ بگشای تا بیرون روم !
مطربی دور از این خجسته سرای
کس دوبارش ندیده دریکجای
راست چون بانگش از دهن برخاست
خلق را موی بربدن برخاست
مرغ ایوان زهول اوبپرید
مغزمابردوحلق خود بدرید!


آوازخوش ازکام ودهان ولب شیرین
گرنغمه کندورنکند دل بفریبد
ورپرده عشاق خراسان و حجاز است
از حنجره مطرب مکروه نزیبد!

بَربَط سُرای = آواز خوان
زیبقم =پنبه
دَرَم= درب را
تطبیق بوستانی اولین حافظِ کتابِ
گلستانِ سعدی درایران

جهت دانلود پی دی اف خبر کلیک کنید.